فیروز اهرابی، کارشناس مسائل بین الملل در گفتوگو با خط و نقد اظهار داشت: سیاست نه شرقی، نه غربی از ابتدا یکی از مبانی نظری انقلاب اسلامی و شاخص اصلی گفتمان استقلالطلبی ایران بوده است. این سیاست به هیچوجه بهمعنای انزوا نیست، بلکه مبتنی بر تعامل سازنده با کشورهای مختلف بر اساس احترام متقابل و پرهیز از وابستگی به بلوکهای قدرت است.
اهرابی با مرور تحولات چهلوپنج سال اخیر، تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران، بهویژه پس از پایان جنگ تحمیلی، بارها ثابت کرده است که میتواند مسیر توسعه را بدون تکیه بر قدرتهای شرقی یا غربی طی کند. پیشرفتهای ایران در حوزه فناوری هستهای، صنایع دفاعی، پزشکی پیشرفته، و حتی صنعت هوافضا، نمونههای روشنی از نتیجه استقلال سیاسی هستند.
وی در ادامه با اشاره به تنشها و فشارهای قدرتهای جهانی گفت: در جهانی که کشورهای کوچکتر غالباً به یکی از دو قطب قدرت متکی هستند، ایران موفق شده است مسیر سوم را انتخاب کند؛ مسیری که نه به شرق میپیوندد و نه غرب را راهبرد خود میداند. این موقعیت مستقل، ایران را به کشوری با نقش منحصربهفرد در معادلات منطقهای و بینالمللی تبدیل کرده است.
همسایگی امن؛ الگوی دیپلماسی منطقهمحور ایران
این کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به اهمیت روابط منطقهای گفت: تعاملات اقتصادی و سیاسی ایران با کشورهایی نظیر عراق، ترکیه، پاکستان، و آسیای مرکزی، اثباتکننده این نکته است که دیپلماسی منطقهمحور ایران، بدون وابستگی به بلوکبندیهای جهانی، مسیر عملی و باثباتی را دنبال میکند. توافقهای تجاری، گسترش خطوط ترانزیت، و توسعه همکاریهای امنیتی در منطقه، بخشی از این راهبرد است.
از ملی شدن نفت تا مقاومت در برابر تحریمها
اهرابی با مرور برهههای تاریخی، به نقش ایران در شکلگیری مفهوم استقلال در منطقه پرداخت و خاطرنشان کرد: از دوران نهضت ملی شدن صنعت نفت گرفته تا مقاومت در برابر تحریمهای یکجانبه غرب، ایران همواره مدافع اصل استقلال بوده است. این موضعگیری نه یک تاکتیک موقت، بلکه بخشی از ساختار راهبردی نظام جمهوری اسلامی است.
او با استناد به بیانات امام خمینی (ره) افزود: امام همواره استقلال را شرط عزت ملت میدانستند. امروز این پیام باید با زبان روز، به نسل جدید منتقل شود؛ نسلی که در برابر هجمه رسانههای بیگانه قرار دارد و گاه تصور میکند استقلال بهمعنای انزواست.
اهرابی با تأکید بر نقش رسانهها در پشتیبانی از این سیاست، گفت: امروز رسانهها صرفاً ابزار اطلاعرسانی نیستند، بلکه بخش مؤثری از دیپلماسی عمومی هستند. تبیین سیاست نه شرقی، نه غربی، به زبان تحلیلی، مستند و قابلفهم برای نسل جوان، یک وظیفه رسانهای است.
وی افزود: مخاطب امروز، خواهان روایت شفاف و مبتنی بر داده است. رسانههای داخلی باید با تولید محتوای مستند، گفتمان استقلال را از کلیگویی خارج کنند و آن را با مثالهای عینی، مانند مقاومت اقتصادی، خودکفایی علمی و ابتکارهای سیاسی در عرصه بینالملل، روایت کنند.
تحریف رسانهای و مواجهه آگاهانه
اهرابی در بخشی دیگر از این گفتوگو به جنگ روایتها اشاره کرد و هشدار داد: برخی رسانههای بینالمللی، سیاست استقلالمحور ایران را بهعنوان انزواگرایی یا ماجراجویی سیاسی معرفی میکنند. این یک تحریف سازمانیافته است که باید با تحلیلهای دقیق، پاسخ داده شود. رسانههای متعهد باید تصویر واقعی سیاست خارجی ایران را بازسازی کنند.
وی پیشنهاد کرد رسانهها با تولید مستندهای تلویزیونی، اینفوگرافیکهای تحلیلی، و حتی پادکستهای سیاسی، به بازآفرینی روایتهای ملی کمک کنند. جوانان ما اگر به زبان روز با این مفاهیم مواجه شوند، بهتر میتوانند از میراث سیاسی کشورشان دفاع کنند.
اهرابی تأکید کرد: دیپلماسی عمومی، شامل ظرفیتهای فرهنگی، علمی، و رسانهای، میتواند مکملی برای سیاست نه شرقی، نه غربی باشد. برای نمونه، برگزاری هفتههای فرهنگی در کشورهای دیگر، همکاری دانشگاههای ایرانی با نهادهای علمی بینالمللی، یا حضور محققان ایرانی در مجامع علمی، نمونههایی از بسط قدرت نرم ایران در فضای بینالمللی است.
وی همچنین آموزش را یکی از ارکان کلیدی این سیاست دانست و افزود: نظام آموزشی کشور باید به نسل جدید تاریخ استقلالطلبی ایران را بیاموزد. از جنبشهای ضد استعماری گرفته تا مواضع ایران در نهادهای بینالمللی، باید در محتوای کتابهای درسی و دانشگاهی بازتاب داشته باشد.
اهرابی در بخش پایانی گفتوگو، نسبت به آینده سیاست خارجی ایران ابراز امیدواری کرد و گفت: جمهوری اسلامی در دهه پنجم خود، بیش از هر زمان دیگری نیازمند نهادینهسازی مفهوم استقلال سیاسی در نسل جدید است. این نسل باید بداند که وابستگی به قدرتها، چالشهای بلندمدتی برای کشور بهدنبال خواهد داشت. در مقابل، استقلال سیاسی، اگر با عقلانیت و دیپلماسی فعال همراه شود، هم عزت داخلی را حفظ میکند و هم موقعیت بینالمللی را ارتقاء میبخشد.
خبرنگار: علی اصغر نوروززاده
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟